Mag een beëdigd vertaler ChatGPT gebruiken voor een vertaling? Die vraag is minder eenvoudig te beantwoorden dan misschien lijkt. De Wet beëdigde tolken en vertalers en de gedragscode van Bureau Wbtv bevatten geen bepaling waarin ChatGPT of generatieve AI expliciet wordt verboden. Toch betekent dit niet dat een beëdigd vertaler een document zomaar in ChatGPT of een andere AI-tool mag invoeren.
De geheimhoudingsplicht, de Gedragscode Wbtv, de afspraken met de opdrachtgever, de AVG en de civielrechtelijke zorgplicht van de vertaler stellen grenzen aan het gebruik van AI. Bovendien heeft het NGTV een specifieke handreiking voor AI gepubliceerd. Daarin neemt het NGTV voor beëdigde vertalingen een duidelijk terughoudender standpunt in.
1. De Wbtv verbiedt ChatGPT niet expliciet
In de Gedragscode voor vertalers in het kader van de Wet beëdigde tolken en vertalers komt ChatGPT of generatieve AI niet expliciet voor. Er staat dus geen gedragsregel die simpelweg bepaalt dat een beëdigd vertaler geen AI mag gebruiken.
1.1. Welke regels uit de gedragscode zijn wel van belang?
Wel bevat de gedragscode vijf kernwaarden: integriteit, onafhankelijkheid en onpartijdigheid, vertrouwelijkheid, volledigheid, transparantie en professionaliteit.
Voor het gebruik van AI zijn vooral vertrouwelijkheid, volledigheid en professionaliteit van belang. Een vertaler moet uiterst zorgvuldig omgaan met informatie die hij tijdens zijn werkzaamheden ontvangt. Ook moet hij volledig en getrouw vertalen en streven naar de hoogste kwaliteitsnormen.
Het ontbreken van een expliciet AI-verbod betekent dus niet dat ieder gebruik van ChatGPT is toegestaan.
Lees ook: Nieuwe gedragscode voor tolken en vertalers
2. Het NGTV heeft wél een specifieke handreiking over AI
Het Nederlands Genootschap van Tolken en Vertalers (NGTV) heeft in 2024 de publicatie AI – Een handreiking voor vertalers uitgebracht.
Het NGTV staat daarin niet afwijzend tegenover AI. De beroepsvereniging beschrijft verschillende toepassingen, zoals terminologieonderzoek, het zoeken naar synoniemen, voorvertalen en controle op consistentie. Tegelijkertijd waarschuwt het NGTV nadrukkelijk voor vertrouwelijkheid, persoonsgegevens, fouten en hallucinaties.
2.1. Wat zegt het NGTV over beëdigde vertalingen?
Voor beëdigde vertalingen gaat de handreiking een belangrijke stap verder. Het NGTV adviseert vertalers om na te gaan of zij informatie überhaupt met een generatieve AI-dienst mogen delen. Als een tekst gevoelige persoonsgegevens bevat of onder een geheimhoudingsafspraak valt, kan dat gebruik niet zijn toegestaan. Het NGTV merkt daarbij expliciet op dat dit bijvoorbeeld geldt voor alle beëdigde vertalingen.
Dat is een belangrijk verschil met de Gedragscode Wbtv. Het gaat hier niet om een wettelijke verbodsbepaling of een besluit van Bureau Wbtv, maar om een beroepsinhoudelijke handreiking van het NGTV.
Lees ook: Wie vertaalt hier eigenlijk? De opmars van AI in de literatuur
3. Waarom is een beëdigde vertaling extra gevoelig?
Beëdigde vertalingen hebben vaak betrekking op documenten waarin veel persoonsgegevens en vertrouwelijke informatie staan. Denk aan geboorte- en huwelijksakten, diploma’s, gerechtelijke uitspraken, processtukken, verklaringen, medische documenten en notariële stukken.
3.1. De geheimhoudingsplicht van de beëdigd vertaler
Een beëdigd vertaler heeft bovendien een wettelijke geheimhoudingsplicht. Artikel 32 Wbtv bepaalt dat de beëdigd vertaler verplicht is tot geheimhouding van gegevens waarvan hij het vertrouwelijke karakter kent of redelijkerwijs moet vermoeden.
3.2. Wat gebeurt er als je een document in een externe AI-dienst invoert?
Wie een document invoert in een externe AI-dienst, laat gegevens door een externe technische dienst verwerken. De relevante vraag is daarom niet alleen of de AI-aanbieder de gegevens gebruikt om zijn model te trainen. Ook moet worden gekeken naar onder meer gegevensopslag, toegang, beveiliging, verwerkers, internationale gegevensoverdracht en de afspraken die met de opdrachtgever zijn gemaakt.
Dat een aanbieder verklaart ingevoerde gegevens niet voor training te gebruiken, betekent dus nog niet automatisch dat het gebruik van die dienst verenigbaar is met de geheimhoudingsplicht of de AVG.
4. Moet je de opdrachtgever vertellen dat je AI gebruikt?
Ook civielrechtelijk is dit een relevante vraag. Een vertaalopdracht is doorgaans een overeenkomst van opdracht. Volgens artikel 7:401 BW moet een opdrachtnemer bij zijn werkzaamheden de zorg van een goed opdrachtnemer in acht nemen. Daarnaast moet hij rekening houden met verantwoorde aanwijzingen van de opdrachtgever en gelden informatie- en verantwoordingsverplichtingen.
4.1. Moet ieder gebruik van een digitaal hulpmiddel worden gemeld?
Daaruit volgt niet automatisch dat ieder digitaal hulpmiddel vooraf moet worden gemeld. Een professionele vertaler hoeft zijn opdrachtgever normaal gesproken ook niet te vertellen welke spellingcontrole, terminologiedatabase of zoekmachine hij gebruikt.
Bij generatieve AI kan dat anders liggen. Wanneer een vertaler het document van de opdrachtgever naar een externe AI-dienst stuurt en AI daadwerkelijk gebruikt om de vertaling geheel of gedeeltelijk te genereren, kan dat gevolgen hebben voor de wijze waarop de opdracht wordt uitgevoerd, de vertrouwelijkheid van de gegevens en de bescherming van persoonsgegevens.
4.2. Wat als de opdrachtgever het gebruik van AI verbiedt?
Hoe ingrijpender het gebruik van AI is, des te belangrijker wordt transparantie tegenover de opdrachtgever. Bovendien zijn er opdrachtgevers die het gebruik van AI expliciet verbieden. Aanvaardt een vertaler een opdracht onder die voorwaarde, dan moet hij zich daar in beginsel aan houden. Een opdrachtgever kan immers goede redenen hebben om het gebruik van AI niet toe te staan, bijvoorbeeld vanwege vertrouwelijkheid, gegevensbescherming of interne beveiligingsvoorschriften.
4.3. Het NGTV adviseert een AI-clausule
Het NGTV adviseert vertalers die AI gebruiken om hierover een bepaling in hun algemene voorwaarden op te nemen. De beroepsvereniging wijst er daarbij op dat teksten van klanten extern kunnen worden verwerkt en mogelijk zelfs in een ander land terechtkomen.
Het NGTV heeft daarvoor een voorbeeld van een AI-clausule opgesteld. Daarin komen onder andere het gebruik van AI, menselijke controle, privacy, gegevensbescherming en internationale gegevensoverdracht aan de orde. Het NGTV vermeldt wel dat dit voorbeeld niet juridisch is getoetst.
Alleen ergens in algemene voorwaarden opnemen dat “AI kan worden gebruikt” is overigens niet in iedere situatie voldoende. Als de opdrachtgever uitdrukkelijk heeft bepaald dat gegevens niet aan derden of externe systemen mogen worden verstrekt, of als uit een NDA (non-disclosure agreement) of andere overeenkomst een dergelijke beperking volgt, moet de vertaler zich daar in beginsel aan houden.
5. En hoe zit het met de AVG?
Ook de AVG kan eraan in de weg staan dat een vertaler een document zomaar in ChatGPT invoert. Dat speelt al snel, omdat veel documenten persoonsgegevens bevatten. Denk aan namen en adressen, maar ook aan medische gegevens, strafrechtelijke gegevens of andere gevoelige informatie.
5.1. Mag je persoonsgegevens invoeren in ChatGPT?
De praktische hoofdregel is daarom: plak of upload een document met persoonsgegevens niet zomaar in ChatGPT. Controleer eerst welke versie van ChatGPT je gebruikt en wat er volgens de daarbij behorende instellingen en voorwaarden met de ingevoerde gegevens gebeurt.
5.2. Maakt het uit welke versie van ChatGPT je gebruikt?
Daarbij is het belangrijk om onderscheid te maken tussen verschillende versies van ChatGPT. OpenAI geeft aan dat bij zakelijke producten, zoals ChatGPT Business en Enterprise, ingevoerde en gegenereerde gegevens standaard niet worden gebruikt om de modellen te trainen. Bij een persoonlijke ChatGPT-omgeving kan dat anders liggen en zijn de gekozen instellingen mede van belang.
5.3. Geen AI-training betekent niet dat er geen gegevens worden verwerkt
Maar ook als gegevens niet worden gebruikt voor het trainen van ChatGPT, betekent dit niet automatisch dat een vertaler een vertrouwelijk document dus mag uploaden. De gegevens worden immers nog steeds door een externe dienst verwerkt. De vertaler moet daarom ook rekening houden met de geheimhoudingsplicht, de AVG en eventuele afspraken met de opdrachtgever.
Het NGTV adviseert vertalers eveneens eerst na te gaan of zij informatie überhaupt met generatieve AI mogen delen. De handreiking noemt daarbij beëdigde vertalingen expliciet als voorbeeld.
5.4. Wat is in de praktijk de veiligste werkwijze?
Voor een beëdigd vertaler is de veiligste praktische werkwijze daarom eenvoudig: voer de inhoud van een beëdigde of vertrouwelijke vertaling niet in ChatGPT in, tenzij je vooraf hebt vastgesteld dat dit binnen de gebruikte ChatGPT-omgeving is toegestaan én verenigbaar is met de geheimhoudingsplicht, de AVG en de afspraken met de opdrachtgever.
ChatGPT gebruiken voor een algemene vraag als “Wat is een goede Nederlandse vertaling van deze Portugese juridische term?” is iets anders, zolang je daarbij geen persoonsgegevens of vertrouwelijke informatie uit de opdracht prijsgeeft.
6. De vertaler blijft zelf verantwoordelijk voor het resultaat
Zelfs wanneer AI voor een bepaalde opdracht wél gebruikt mag worden, verschuift de professionele verantwoordelijkheid niet naar de AI-aanbieder.
6.1. Wat verlangt de Gedragscode Wbtv van de vertaler?
De Gedragscode Wbtv verlangt van de vertaler dat hij volledig en getrouw vertaalt wat geschreven staat, zonder iets toe te voegen, weg te laten of te wijzigen. Ook moet hij streven naar de hoogste kwaliteitsnormen.
6.2. Wie is verantwoordelijk als ChatGPT een fout maakt?
Dat is bij generatieve AI bijzonder belangrijk. Een taalmodel kan een overtuigend klinkende vertaling produceren die toch inhoudelijk onjuist is. Het kan informatie weglaten, termen verkeerd interpreteren of zelfs informatie toevoegen die niet in de brontekst staat.
Een vertaler kan zich bij een fout niet verweren met de mededeling dat ChatGPT die fout heeft gemaakt. Wie de vertaling onder zijn naam aflevert, blijft verantwoordelijk voor het resultaat.
Lees ook: AI in de wereld van tolken en vertalers: bedreigingen en kansen
7. Dus: mag een beëdigd vertaler ChatGPT gebruiken?
Het antwoord vraagt om enige nuance.
De Wbtv en de Gedragscode Wbtv bevatten geen expliciet algemeen verbod op ChatGPT. Het NGTV adviseert echter nadrukkelijk om generatieve AI niet te gebruiken wanneer informatie niet met zo’n externe dienst mag worden gedeeld en noemt daarbij specifiek beëdigde vertalingen.
7.1. Wanneer kan een beëdigd vertaler ChatGPT wel gebruiken?
Voor andere werkzaamheden kan het gebruik van AI onder voorwaarden mogelijk zijn. Denk bijvoorbeeld aan algemeen terminologisch onderzoek waarbij geen gegevens uit het vertrouwelijke document worden ingevoerd.
7.2. Drie vragen voordat je ChatGPT gebruikt
Een beëdigd vertaler doet er daarom verstandig aan vóór het gebruik van AI ten minste drie vragen te beantwoorden:
- Mag ik deze informatie met deze AI-dienst delen? Denk aan de geheimhoudingsplicht, de AVG, een NDA en andere afspraken met de opdrachtgever.
- Weet mijn opdrachtgever hoe ik AI inzet? Bij substantieel gebruik van generatieve AI is duidelijke voorafgaande informatie, bijvoorbeeld via offerte en algemene voorwaarden, verstandig en kan toestemming of overeenstemming noodzakelijk zijn.
- Kan ik zelf volledig instaan voor het eindresultaat? De beëdigd vertaler blijft verantwoordelijk voor de juistheid, volledigheid en kwaliteit van de vertaling.
Het belangrijkste onderscheid is daarmee niet simpelweg “mens of machine”. Een beëdigd vertaler heeft een bijzondere vertrouwenspositie. Een digitaal hulpmiddel mag niet worden gebruikt op een manier die onverenigbaar is met die positie.
Vooral bij beëdigde vertalingen is daarom grote terughoudendheid geboden met het invoeren van brondocumenten in generatieve AI-systemen.
